Bergamalı büyük İslam âlimlerinden olan Ebu Abdullah Muhammed Muhyiddin b. Süleyman b.
Bergamalı büyük İslam âlimlerinden olan Ebu Abdullah Muhammed Muhyiddin b. Süleyman b. Mes'ud Rumi-i Kafiyeci 788/1386 yılında Bergama'da dünyaya gelmiştir. Babasının adı ” Sicili Osmani, Mehmet Süreyya (Haz. Nuri Akbayar), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 30,İstanbul,1996.c.1,s.65 9I Süleyman'dır. İlk tahsilini doğduğu topraklarda gördükten sonra İslam coğrafyasında İran ve Orta Asya'ya, daha sonra bilim merkezi Mısır'a giderek tahsilini çeşitlendirdi. İslam coğrafyasında haklı bir şöhretin sahibi olan, kısaca Kafiyeci olarak bilinen Ebu Abdullah Muhammed Muhyiddin İbni Süleyman İbni Mes'ud Rumi-i tefsir, hadis, fıkıh, usül, mantık, nahiv, hey'et, kelam ve felsefe gibi dallarda söz sahibi olduğunu eserleriyle ortaya koymuştur. Anadolu topraklarında her gittiği yerde ünlü âlim ve mütefekkirlerle tanıştı, görüştü. Mevlana Şemseddin, Fenari, Mevlana İbni Melek, Mevlana Burhaneddin Haydar, Mevlana Vacit, Hafızü'd-din İbni Bezzaz gibi ilim adamlarından yararlandı, feyz aldı. Mısıra gidişi Memluk sultanlarından Eşref Barsbay zamanına rastlamaktadır. Memluk sultanı ona büyük ilgi ve sevgi göstermiş, dönemin akademik rütbesi olan bilimsel rütbe vermiştir. Mısır bilim adamları, Kafiye'cinin oyanında bulunmaktan büyük yarar ve onur sağladıklarını, bilim gücünün çok yüksek olduğunu söylemişlerdir. Döneminin yine büyük âlimlerinden Suyuti, Tabakatü'n Nuhat adlı eserinde, 14 yıl Kafiye'cinin ilim meclisine devam ettiğini ve her dersinde hiç işitilmemiş bilgiler devşirildiğini vurgulamaktadır. Rumi'i Hanefi adıyla anılırdı. Kafiyeci denmesinin sebebi İbni Hacip'in nahiv dalındaki Kafiye adlı yapıtını pek çok sene ders olarak okutmuş olmasından geldiği söylenir. Kafiyeci H. 1474'de vefat etmiş olup mezarı Selçuk Cami Minaresi ile Şadırvanlı Cami arasındadır. 41 adet eser bırakmıştır. Bergamalı Kafiye'cinin Kabri asıl Kahire'de medfun bulunduğu ifade ediliyor.)!”9 Kafiye'ci çeşitli ilimlere, bilhassa akli ilimlere dair birçok eser yazmışsa da çoğunu gerektiğinde muhtasar risaleler şeklinde yazmış, zabıt ve muhafazalarına gayret etmemiştir. Hattâ Süyüti, Tabakat-ı Nühat'a koymak üzere kendisinden eserlerinin isimlerini istemişse de isimlerini unutmuş olduğu, sayılmasına muktedir olamıyacağı cevabını almıştır. Mutasavvıflara, iyi ahlâk sahiplerine muhabbeti, cahil ve sapık kimselere nefreti vardı. Ekseri davranışları lakayidane olup dünyaya meyil ve muhabbeti yoktu. 879/1474”te vefat etti. Eserlerinden bazıları: I -Et-Teysir Fi İlmi't-Tefsir 2-Envarü's-Saade Fi Şerhi Kelimeti'ş-Şahade 3-Teşrihu Mes'eletil-İstisna 4-El-Işrak Fi Meratibit-Tıbak 5-Şerhu Kavaidi'l-İrab 6- Seyfü'l-Kuzati Ale'l-Büğat 7- Şerhul-Esmai'l-Hüsna 8- Muhtasar Fi İlmil-Hadis 9-Şerhu'i-Akaidi'l-Adudiye 10-El-Ferahu ve's-Sürüri Fi Beyani'l-Mezahip 11-Nüzhetül-Ervahi ve Gibtatü'l-Eşbahi Fı't-Tasavvuf 12-Vecizün-Nizami Fi İzhari Mevaridi'l-Ahkâmi 13-Şerhu Tenzibi'l-Mantıkı ve'l-Kelâm 14-Menbeu'd-Dürer Fi İlmi'l-Eser 15-Menazilü'l-Ervah 16-İkdü'l-Feraid 17-El-Muhtasarü'l-Müfid Fi İlmit-Tarih 18-Hallü'l-Eşkâli Fi Mebahisi'l- Eşkâli Fi'-Hendese 19-Tefsirü'-Ayati'I-Müteşabihat 20-Nüzhetü'l-ihvani Fi Tefsiri Kavlihi Teâlâ “Yâ Lüt inna rusülü Rabbik...” 21-Nüzhetü'l-Mağribi fıl-Meşrikı ve'1-Mağrib 22-“Zeydün Kaimün” Cümlesine Dair 113 Bahsi Havi Risale 23Tergibün Fi Keşfi Rumuzi't-Tehzip 24-Miracüt-Tabakati ve Refud-Derecati Li Ehlil Rehmi ves-Sikat 25-Kibletü'l-Ervah 26-El-Kâfieş-Şâfi 27-En-Nüzhetü Fi Ravzatı'r-Rühi Ve'n-Nefsi 29-Seyfü'l-Hamdi Ven-Nüsrati 30-Hüsnü'l-Hitami Lil-Meram 31-İnsü'l-Enisi Fi Marifeti Şani'n-Nefsi'n-Nefis 32-Risale-yi Müstakille Bi İlmin-Nefsi ve Vüculul-Kıraat 33-EL-Hidayetü Li Beyani'I-Halkı Ve't-Tekvin 34-Zeynü'l-Ferahi Bi Milâdin-Nebiyyi Seyyidi'-Enam 36-Keşfün-Nikabi Lil-Eshabi Vel-Ahbap 37-EL-Kâfi Fi Beyanı's-Saffı'ı-Müstatili Cidden 38-Remzül Hitabi Bi Reşhil İyabi 39-Hülâsatü'l-Akval Fi Hadisi İnnemel-Âmalü Binniya 40-Neşatü's-Sudüri Fi Şerhi Kitabi'l-Ferahi ve's-Sürür 41-Seyfü'l-Mülüki vel-Hükkâmi'l-Mürşidi Lehüm İlâ Sebili'l Hakki ve'l-Ahkâm